Belangrijke vragen aan de dierenarts

2016-10-24

Half oktober werd tijger Caruso succesvol geopereerd aan zijn gebit. De operatie werd live gestreamd op Metro nieuws, RTL nieuws en Hart van Nederland. Tijdens de operatie konden volgers vragen stellen, die o.a. beantwoord werden door tandheelkundig dierenarts Marnix Lamberts. De belangrijkste vragen staan hieronder beantwoord.

 

Marnix Lamberts heeft een eigen praktijk aan het Europaplein in Amsterdam. Daarnaast behandelt hij ook de gebitten van wilde dieren bij onder andere Stichting AAP, Artis en Dierenpark Amersfoort.



© VIER VOETERS | Jeanine Noordermeer

Was het voor u de eerste keer dat u een operatie uitvoerde bij een tijger?

Het was inderdaad de eerste volwassen tijger die ik aan het gebit heb geholpen, dus wat groter dan de panterachtigen en babytijgers die ik in het verleden heb behandeld. Voor mij blijft de tijger toch écht de ultieme katachtige, de koning van de jungle! Dit dier is toch weer meer de grote broer van onze huiskatten dan de leeuw, zeker vanwege de solitaire levensstijl die feitelijk ook in onze huiskat nog diepgeworteld zit. Hoewel het behandelen van een leeuw natuurlijk ook fascinerend is. Naast het feit dat ik een zwak heb voor de tijger als soort, was het ook spannend wat ik zou aantreffen in de mondholte. Vandaar dat ik werkelijk alle spullen uit mijn praktijk bij me had, dus van instrumenten om tanden mee te trekken tot wortelkanaal- en apexresectiematerialen en spullen om gaatjes mee te vullen. Het zou namelijk erg vervelend zijn geweest als je iets had kunnen behandelen, maar door gebrek aan materiaal had moeten laten zitten. Kortom; in je hoofd heb je al wat scenario’s de revue laten passeren zodat je de avond voorafgaand aan de ingreep geen spullen vergeet in te laden.


Waarin verschilt het gebit van een tijger, vergeleken met andere dieren die u vaker behandelt?

Eigenlijk verschilt het gebit niet van dat van andere katachtigen. Ze hebben allemaal hetzelfde gebit. Echter het verschilt wel in grootte. Dus een tijgertand heeft een vele malen groter volume dan een huiskattentand, de aandoeningen die ze kunnen hebben zijn echter exact hetzelfde. Alleen als je een wortelkanaal bij een tijger of andere grote katachtige moet opvullen heb je veel meer materiaal nodig dan bij een huiskat. Verder heb je iets groter gereedschap nodig, maar ook weer niet te grof, want anders ga je dingen beschadigen.


Caruso tijdens de operatie
© VIER VOETERS | Jeanine Noordermeer

Pakt u de operatie van een wild dier, zoals Caruso, anders aan dan de operatie van een huisdier?

Zo’n wild dier behandelen komt nog meer aan op goed teamwork. Het punt is namelijk dat een dier dat wakker wordt levensgevaarlijk kan zijn voor de mensen eromheen. Dus één iemand moet zich volledig concentreren op de narcose, zodat een ander zich volledig kan concentreren op de ingreep die uitgevoerd wordt. Dankzij de narcose die door het team van mijn Duitse collega Frank Göritz werd toegediend, kon ik veilig en Caruso pijnvrij de hele sessie doorstaan. Ik dien bij huisdieren altijd naast de volledige narcose ook nog lokale verdoving toe. Dit zorgt er weer voor dat je nog minder stimuli hebt waardoor een dier plotseling zou kunnen ontwaken en je dus weer minder van de volledige narcose hoeft toe te dienen. In de praktijk heb je een assistente die de signalen van het dier onder narcose bewaakt. Omdat zo’n klein dier ook wat overzichtelijker is dan een tijger van 120 kg kun je het op die manier vrij veilig allemaal voor elkaar krijgen. Bij een tijger echter zie je niet zo makkelijk, als je druk bezig bent in de bek, dat bijvoorbeeld de hartslag of de ademhaling aan het toenemen zijn. Dat zijn namelijk zaken die een vingerwijzing kunnen zijn dat een dier aan het ontwaken is, dat kan in een “split second” gebeuren. Daarom was het bij Caruso’s ingreep ook zo belangrijk dat iemand om de zoveel minuten de ademhaling, polsslag en temperatuur opnam. Om nog een voorbeeld te geven uit de gewone praktijk, ik werd vorige week nog plotseling in mijn vinger gebeten door een hond die aanvankelijk volledig onder zeil leek.


Wat was het probleem met Caruso zijn hoektand?

In feite ging het om drie hoektanden. Twee waren op latere leeftijd afgesleten, maar degene die ik moest verwijderen was op zeer jonge leeftijd afgebroken. Die tand schijnt ooit provisorisch een soort behandeling te hebben gehad. Een tand maakt gedurende je hele leven nieuw tandbeen, dentine, aan wat het wortelkanaal steeds smaller en de tand steeds sterker maakt. De tand die ik moest verwijderen is dus op jonge leeftijd al doodgegaan en heeft daardoor geen extra dentine meer aan kunnen leggen. Hierdoor krijg je een holle buis die het kaakbot in loopt en waarlangs allerlei infecties in het bot terecht komen. De punt van zo’n hoektand mondt uit vlak naast de neusholte en wordt daar vanaf gescheiden door nauwelijks een paar millimeter bot. Als het hier flink begint te ontsteken lost dat bot op en heb je een open verbinding vanuit de mondholte naar de neusholte, dit heet een oronasaal fistel. Het is een fenomeen dat je ook vaak ziet ontstaan bij katten die naar beneden zijn gevallen en op hun pootjes netjes zijn terecht gekomen. Ze slaan dan door met hun kop en landen met de punten van de bovenhoektanden op de stenen waardoor die af kunnen breken. Dit zijn de katten die dan vaak met een vermeende chronische niesziekte voorbijkomen, maar blijken dan dus vaak juist een chronische wortelpuntontsteking te hebben. Dit was precies wat er bij Caruso aan de hand was. De andere hoektanden hadden nog niet zo’n extreme ontsteking en botoplossing waardoor je daar nog de situatie kon redden met een wortelkanaalbehandeling, de getrokken hoektand was al zodanig verrot dat dat geen zin meer had en zelfs een foutieve behandeling geweest zou zijn.


Had Caruso's aandoening te maken met het feit dat hij in gevangenschap leeft?

Hoe Caruso precies aan al die beschadigingen is gekomen is nooit helemaal met zekerheid te stellen. Dat het met name komt door trauma is wel zeker. De rest van het gebit is prima in orde, dus van een volledig ontoereikende voeding kun je niet spreken. Een tijger in het wild kan ook gebitstrauma oplopen, bijvoorbeeld als een groot prooidier een trap vol op de bek van de tijger zou geven. Tijgers in gevangenschap kunnen natuurlijk uit verveling met van alles en nog wat gaan slepen en daardoor trauma of extreme slijtage aan tanden oplopen. Dat is iets wat ik vaker bij dierentuindieren aantref, maar ook bij fanatieke Jack Russel terriërs die 24 uur per dag 365 dagen per jaar achter een tennisbal aan blijven rennen.


Waarom is besloten om de hoektand van Caruso volledig te verwijderen?

Zoals eerder aangegeven was er niet veel meer over dan een ernstig geïnfecteerde lege huls tandbeen met een beetje glazuur die een enorme kaakholte-infectie had veroorzaakt in de diepte richting de neusholte. Bij een goed ontwikkelde tand zou je dan een apex-resectie (een ingreep waarbij de geïnfecteerde wortelpunt wordt verwijderd) kunnen doen. Dat was bij deze tand absoluut geen optie meer. Daarnaast moet je ook niet gaan experimenteren want je wilt Caruso niet voor elk vermoedelijk probleem weer volledig onder narcose moeten brengen, je hebt namelijk niet met een huisdier maar een semiwild dier te maken. Een hond of kat kun je nog wakker in de bek kijken, bij dit soort dieren is dat absoluut geen optie. Kortom echt goed monitoren kun je het dus niet. Met een antibioticumpilletje krijg je de infectiehaard nooit volledig weg en zal het steeds opnieuw op zijn blijven spelen. Door de tand te verwijderen heb ik de infectiehaard volledig kunnen verwijderen.


Levert het missen van een hoektand geen problemen op voor Caruso?

In principe zal het voor Caruso geen problemen opleveren, hij krijgt elke dag zijn voeding keurig voorgeprepareerd aangeboden. Hij zal dus niet meer zijn eigen prooi hoeven te kelen. We hebben natuurlijk geen idee hoe het zou uitpakken in het wild. Het is zeker een extra handicap, maar op zich zou een bepaald niveau prooi altijd vangbaar moeten blijven, zelfs met maar 3 hoektanden. Echter je zou je kunnen voorstellen dat er meer gejaagd moet worden als je alleen nog maar kleine dieren als prooi zou kunnen bemachtigen. Al met al zal Caruso voornamelijk zijn grote scheurkiezen gebruiken om vlees van de botten te knippen en zal hij in gevangenschap prima zonder hoektanden kunnen overleven.


Waarom kon de andere hoektand gespaard blijven?

De andere boventand is in een veel later stadium doodgegaan. Daardoor is er niet zo’n infectieuze massa ontstaan en kon ik het gebied goed opfrissen door het wortelkanaal te ontdoen van al het dode zenuwweefsel. Vervolgens vul je het kanaal op met een speciaal soort rubber en een wortelkanaalcement waardoor verder infectie geen kans meer kan krijgen.


Caruso voelt zich een stuk beter na de operatie
© VIER VOETERS

Waarom duurde de narcose van Caruso maar liefst 5 uur?

Er zijn in deze narcosesessie verschillende zaken uitgevoerd. Ten eerste moest Caruso weer een keer volledig lichamelijk gecontroleerd worden. De extractie, het trekken, van de rotte hoektand moest enorm voorzichtig gebeuren. De tand was al erg zacht en kon gemakkelijk breken. Iets wat je met zo’n geïnfecteerde tand niet wilt, is dat er ook maar een partikeltje in het bot achterblijft. Dit kan namelijk een eindeloos fistelende toestand geven, waarbij je in de ontstekingsbrij de echte oorzaak niet meer gaat terug kunnen vinden. Daarom was het zaak de tand er volledig eruit te halen.

 

In eerste instantie heb ik de tand bewerkt om het parodontale ligament, de bindweefselstructuur waarmee een tand in de tandkas bevestigd zit, los te prepareren. Vervolgens heb ik een venster in het overliggende bot moeten uitzagen om goed bij de wortelpunt uit te kunnen komen. Toen uiteindelijk de tand in zijn geheel eruit was heb ik al het geïnfecteerde bot wegkrabben, dat heet een currettage. Daarna moest alles opgevuld worden met een speciaal materiaal om de bloedingen te stelpen en nieuw botweefsel te laten vormen. Hier overheen is uiteindelijk weer het slijmvlies en tandvlees terug gehecht. Dit laatste moet zodanig gebeuren dat er absoluut geen trek op de wond ontstaat, want een slijmvlieswond waar te veel spanning op staat zal nooit dichtgroeien met alle gevolgen van dien.

 

En na het bovenstaande hebben we een wortelkanaalbehandeling uitgevoerd op de andere bovenhoektand. Wat hierbij heel belangrijk is, is het bepalen van de juiste diepte van de tand. Hierbij gaat het wortelkanaalinstrument tot maximale diepte de tand in en moet je vervolgens met een röntgenfoto kijken waar je ongeveer zit. Als je dat eenmaal weet, soms lukt dat niet in één keer, dan ga je met je vijlen de tand schoonmaken en vervolgens met speciale reinigingsvloeistoffen de tand schoonspoelen. Als je zelf zo’n behandeling krijgt bij je tandarts, werkt dat precies hetzelfde. Vervolgens wordt de binnenkant van de tand gedroogd en wordt deze met cement en rubber opgevuld. Omdat je afhankelijk bent van standaardlengtes van dit soort rubber staafjes, gutta percha geheten, moet je staafjes aan elkaar smelten om uiteindelijk de juiste tijgertandlengte te krijgen. Als de tand is afgevuld moet er vervolgens een composietvulling op die het geheel volledig waterdicht afsluit en ook tegen een stootje kan. Het is hetzelfde materiaal wat bij mensen in een gaatje wordt geplaatst bij het vullen. Wij slepen echter niet met botten en andere zware zaken met ons gebit, dus er is altijd een risico dat een dier een dergelijke vulling weer afbreekt. Maar daar gaan we niet van uit na de afgelopen behandeling van Caruso!


print

doneer.png

Social Media

Newsletter